Image default
Жаңылыктар

Материалдык эмес маданий мурастарынын элементин идентификациялоонун анкетасы

Материалдык эмес маданий мурастарынын элементин идентификациялоонун анкетасы

 

I.                    Элементтин идентификациясы
Негизги аталышы   Элечекти ороо билими
Дагы башка аталыштары Эгер бар болсо  
Материалдык эмес маданий мурастардын тармактары жана жанрлары Элдик оозеки чыгармачылык:

-жомоктор;

-эпикалык ырлар (кичи эпостор);

-эпостор (чоң эпостор);

-макал-лакаптар

Аткаруучулук өнөр:

-ырчылык өнөр;

-бийчилик өнөр;

-музыкалык-аспаптык өнөр;

-театрдык өнөр;

-айтуучулук өнөр

Элдик каада-салттар:

-майрамдар

-каада-салттар

-ырым-жырымдар

Техника жана технология:

салттуу кол өнөрчүлүккө байланыштуу техника жана технологиялар;

-элдик музыкалык аспаптарга байланыштуу техника жана технологиялар;

-салттуу кийимдерге байланыштуу техника жана технологиялар;

салттуу тамак-ашка байланыштуу техника жана технологиялар

Оюндар:

улуттук оюндар

Тармагы: Элдик каада-салттар

жанры: ырым-жырымдар

 

Учурдагы жайылтылган аймагы Азыркы мезгилде таралган жери, областы, Өлкөсү Кыргызстандын бардык областарында, Таласта, Ысык-Көлдө, Нарында, Ош, Жалалабад, Баткен, Чүйдө таралган
Коомчулук Аталган элемент кайсы коомчулукка таандык Баткен, Ысык-Көл, Ош, Нарын, Талас, Жалал-Абад, Чуй айыл/шаар аймактарынан келген аялдардын жамааттары жана алардын үй-бүлөлөрү. БӨУлар: “Кийиз Дүйнѳ” коомдук фонду, ”Кыргызстан кол ѳнѳрчүлѳр кенеши”.
II.                 Элементтин аныктамасы
Текст

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Элементтин негизги мүнөздөмөсү жана өзгөчөлүктөрү Элечек аялдарга таандык өзгөчө баш кийимдеринин бири. Элечекти турмушка чыккан аял-кыздар күйөөсүнүн үйүнө баргандан кийин кийишчү. Элечекти ороо ыкмалары ар бир аймакта айырмаланган. Элечектин өңү дайыма ак болгон жана элечек энеликтин белгиси болгон. Пахта кездемеден жасалган, кээде бай үй-бүлөлөрдө жибектен болгон. Элечекти көрүп туруп, элечекти кийип жүргөн аялдын жашын, уруусун жана социалдык статусун айта алышкан. Элечекти орогон ыкмасына карап, кайсы жерде туулуп өскөнүн айтууга мүмкүн болгон. Элечектин узундугу 7ден 30 метрге чейин болгон. Элечек кийген аялдын жашына жараша, элечек ар кандай кооздолгон. Элечекти күнүмдүк турмушта да кийишкен. Элечек башты суук жана ысыктан сактаган.

Элечекти ороонун алдында кеп такыя кийилет, анан элечек оролот, анан бетин жана моюнун жапкан жоолук жана чачбак болгон. Кеп такыя чачты сактап жана орологон элечкти кармап турат. Кеп такыянын үстүнөн төбөсүнөн же түбүнөн тигилген төрт бурчтуу өтө узун эмес кездеме тагылат, ал аялдын мойнун жабат. Андан кийин 15-40 метрге чейин узун болгон элечектин кездемесин орошот. Күйөөгө чыкканынын мөөнөтүнө жана статусуна жараша кездеменин узундугу ар кандай болгон. Элечекти ороо оңой эмес, ошондуктан аялдар бири бирине жардамдашышкан. Кездемени ороп бүткөндөг кийин, четтерин дагы бир кесим кездеме менен төбөсү жабылган. Элечекти сыртынан кармап турган ыргак болгон. Ыргак кымбат жибектен жасалып, сайма, шуруулар менен кооздолгон.

Жаш кыздардын элечеги шуруу менен кооздолуп «шуру тартма элечек» деп аталган. Кыргак элечекти бирге кармап жана ошол эле учурда аны кооздоп турат. Кыргак күмүштөн жасалсан убакыт да болгон. Элечек кооздолгонуна жараша алтын, күмүш, бермет, шуруу, сайма, жибек элечек деп аталат. Элечекти кыргыздар илгертеден бери барктап келишкен. Керек болгондо элечектин кездемеси кепин же болбосо жалаяк да болуп колдонулган.

III.              Элементтин мүнөздөмөсү
Маданий мурастардын материалдык объектилери менен элементтин карым-катышы Материалдык элементтер (алар элемент менен байланышкан аспаптар, атайын кийим-кечек же ар кандай ыйык жерлердин обьектилери (эгер болсо) жок
Кошумча байкоолор Эгер алар бар болсо жок

 

IV.              Элементтин классификациясы
Тили Элементти өткөрүп берүү, тапшыруу тили (музыкалык, вербалдык) вербалдык
Башка маалыматтар Эгер алар бар болсо жок
V.                 Элемент менен байланыштуу коомчулук, адамдар
Алып жүрүүчү/Коомчулук/мекеме   1.    Кийиз Дүйнѳ” коомдук фонду

Асангулова Айдай – жетекчи

Ысык-Көл областы, Тоң району, Капчыгай көч. 1. +996708326264

2.    ”Кыргызстан кол ѳнѳрчүлѳр кенеши”

Карыбекова Жамбы – президент

Бишкек, Манасчы Сагымбай к., 162а, +996 709 899 384

3.    “Ак Шумкар Кут”жаштар коомдук бирикмеси

Жанышбекова Кыз Сайкал – жетекчи

Бишкек, Шабдан баатыр 4а +996 703 637607

4.    Этно маданий туристтик Дестинация Ысык-Кѳлдүн Тескей жээги коомдук уюму

Асанакунова Жылдыз – тѳрайым, +996 777347419

 

Алып жүрүүчү коомчулук: Жумакан Бектенова, Бүбүш Романова, Акыл Ботоканова, Жумакан Исабекова, Майдамкүл Өмүралиева, Мадан Иманбекова, Жамалбү Жуманалиева, Эркин Калдыкеева, Кенже Дүйшөнбаева, Сулуу Жумабаева, Мария Турганбаева, Күкүн Назиева,  Асыали Коңурбүбү, Адилхан кызы Жибек, Мадаканова Бактыкан, Шайдылдаева Азимкан, Гулай Татышова, Сонункан Байтемирова, Копоева Ырыскан, Замира Мусуралиева, Чолпон Сулайманова, Зуурабүбү Исакова, Рыскулбековна Мээрим, Байгожоева Айпери, Асыгалиева Нуржамал, Асангулова Асел, Кайнарбек кызы Бурул,  Айдай Асангулова, Асел Калканова, Гулсана Атамкулова, Сезим Токтобек кызы, Айнур Үсөнбек кызы, Клара Асангулова, Айпери Акматова, Айша Мамбеталиева, Жайлоогул Муканбетова, Нургул Туркменова, Жайлоогул Муканбетова, Бүбүсайра Асанбекова, Гүлжамал Асангулова, Гүлзада Аманкан кызы

Башка маалыматтар Эгер алар бар болсо  
VI.              Элементтин абалы
Жашоого жөндөмдүүлүгү
Азыркы абалы Учурдагы абалына кыскача анализ Азыркы учурда күнүмдүк турмушта элечек кийген аялдар жок. Көбүнчө элечекти ар кандай улуттук же жергилитүү майрамдарда же башка маанилүү иш-чараларга кийишет.
Жашоого жөндөмдүүлүгүнө тоскоолдуктар Жок болуп кетүү коркунучу жана анын себептери (алып жүрүүчүлөрдүн санынын азайышы, социалдык чөйрөнүн өзгөрүшү ж.б.) жок

 

Мезгилдери Элемент жок болуп кетүү коркунучуна мурда кабылганбы жок
Каттоо
Мурдагы каттоо Мурдагы каттоо иштери тууралуу маалымат 2008
Башка маалыматтар Эгер алар бар болсо жок
VII.           Маалыматты түзүүчү
Аты-жөнү   Айдай Асангулова

 

Элементти белгилөө формасы   Аудио белгилөөлөр,

Фото белгилөөлөр,

Видео белгилөөлөр,

Жазуу тексттери

Сакталган жери   Илимий Академияда;

Маданият министрилиги;

“Кийиз Дүйнө” коомдук фондунда;

“Кыргыздын салттуу баш кийимдер” музейинде;

Кыргыз мамлекеттик тарых музейинде;

“Сулайман-Тоо” музей комплексинде;

Каракол шаарындагы Тарыхый край таануу музейинде;

Курманжан Датка атындагы Көчмөндөр Цивилизация Борборунда;

Ысык-Көл Мамлекеттик тарых-маданий корук музейи (Чолпон-Ата);

Нарын облустук К. Мамбеталиева атындагы этнографиялык музейинде;

Жеке кол онорчулор: Т. Воротникова, А. Аснгулова, А.Калканова.

 

Толтурулган күнү   20 июль 2015ж.

 

 

 

 

Annex 3

National form for identifying ICH element

 

I.                    Identification of the element
Name of the element   Traditional knowledge related to elechek
Other variations of the name If  any  
 

Domains of ICH

Oral tradition and expressions:

-folktales;

-epic songs (small epics);

-epics (large epics);

-sayings and proverbs

Performing arts:

-the art of singing;

-the art of dancing;

-musical and instrumental art;

-theatre art;

-art of narrating.

Festive and ritual culture:

-celebrations;

-ceremonies; traditions

-rituals.

Techniques and Technologies:

techniques and technologies linked with traditional craftsmanship;

— techniques and technologies linked with musical instruments;

techniques and technologies linked with traditional cuisine.

Games:

traditional games

Domain: Festive and ritual culture,

traditions -rituals

The current distribution region Country/region/area where the element is widespread at the moment In all regions of the Kyrgyz Republic- Issyk-Kul, Talas, Naryn, Osh, Jalal-Abad, Batken, Chui.
Community To which community the given element is concerned Communities from rural/urban regions of Batken, Issyk-Kul, Osh, Naryn, Talas, Jalal-Abad, Chui. NGOs: “Kiyiz Duino” Public Foundation, “Kyrgyz Craft Council”.

 

 

 

II.                       Definition of the element
Brief description of the element

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Brief description of main characteristics and features of the element Elechek is a traditional female headwear. Elechek is worn by married women. Wrapping of elechek is an integral part of the traditional marriage ceremony. A ritual of wrapping the bride’s first elechek is conducted at the bride’s family house before she leaves with the groom. Women conduct various rituals from wrapping elechek at the wedding ceremony, traditional celebrations to rituals dedicated to children. The local communities across the country have developed their unique ways of wrapping elechek. Only the white fabric (cotton or silk) is used for elechek. Elechek is often associated with a symbol of motherhood. Different elechek styles convey information about the bearer’s tribe, home region, age, and social status. The fabric used for elechek can vary from 7 to 30 meters. Depending on the age of the woman, the elechek is decorated in different ways. Elechek is born in both ceremonial practices as well as everyday life. Elechek is very practical headwear as it keeps the head cool in summer and warm in winter. A hair cap is placed on the head before the elechek is wrapped. After the elechek is wrapped, a headscarf covering the cheeks and neck is placed on top. The elechek is held together by a band. The hair cap holds the elechek together. A medium-size square piece of cloth is attached to the hair cap to cover the woman’s neck. Then, the elechek’s fabric, which is 15-40 meters long, is wrapped around the woman’s head. The length of the fabric depends on the age and status of the woman. Wrapping elechek requires skill. That is why women help one another with this task. After the elechek is wrapped, it is often covered with an additional piece of fabric. The band is tied around the elechek to hold it together. This band is usually made of expensive fabric and decorated with embroidery and precious gems. The elechek of young women is decorated with beads and is called the “bead elechek.” The band tied around the elechek helps to hold it together. In some regions, these bands are made out of silver. The elechek can be decorated with embroidery, gold, silver, pearls, beads, and silk. Local communities across Kyrgyzstan highly value the elechek. In cases of need, the pieces of elechek fabric are used as baby swaddles or shrouds.
III.              Features of the element
Interconnection of the element with tangible objects of cultural heritage Tangible objects (such as special  places, ritual objects (if there are any) associated with enactment or transmission of  the element no
Additional remarks If there are any no

 

IV.              Classification of the element
Language Language of the element’s transmission

(musical, verbal)

Verbal
Other information If there are any no
V.                 Practitioner /bearer/community/organization
Name/ Address   1.    Kiyiz Duino” Public Foundation

Asangulova Aidai – Director

Issyk-Kul region, Ton rayon,1 Kapchagai str.,

Phone number: +996 708326264, e-mail: kiyizduino@gmail.com

2.    Kyrgyz Craft Council

Karybekova Jamby – Director

162 a Manaschy Sagynbai str., Bishkek

Phone number: +996 709899384

3.    “Ak-Shumkar Kut” Youth Public Association

Janyshbekova Kyz Saikal – Director

4а Shabdan Baatyr str., Phone number: +996 703637607

4.    Ethno-Cultural Tourist Destination Issyk-Kul Teskey Shore Public Organization

Asanakunova Zhyldyz — Director, +996 777347419

 

Community representatives: Zhumakan Bektenova, Bubush Romanova, Akyl Botokanova, Zhumakan Isabekova, Madamkul Omuralieva, Madan Imanbekova, Zhamalbu Zhumanalieva, Erkin Kaldykeeva, Kenzhe Duishonbaeva, Suluu Zhumabaeva, Maria Turganbaeva, Kukun Nazieva, Asyali Konurbubu, Adilkhan kyzy Zhibek, Madakanova Baktykan, Shaidyldaeva Azimkan, Gulai Tatyshova, Sonunkan Baitemirova, Kopoeva Yryskan, Zamira Musuralieva, Cholpon Sulaymanova, Zuurabubu Isakova, Ryskulbekovna Meerim, Baigozhoeva Aiperi, Asygalieva Nurzhamal, Asangulova Asel, Kainarbek kyzy Burul, Aidai Asangulova, Asel Kalkanova, Gulsana Atamkulova, Ainur Usonbek kyzy, Klara Asangulova, Aiperi Akmatova, Aisha Mambetalieva, Zhailoogul Mukanbetova, Nurgul Turkmenova, Zhailoogul Mukanbetova, Bubusayra Asanbekova, Gulzhamal Asangulova, Gulzada Amankan kyzy.

Other information If there are any  
VI.              Status of the element
Viability
Current condition Brief analysis of the current condition The element is widely spread in the country and actively practiced.
Threats to the viability Degree of threat extinction and its causes (number of practitioners, change of environment, etc.) No

 

Frequency Has the element been threatened to extinction before No

 

 

Inventory
Previous inventory Information about previous inventories 2008
Other information If there are any no
VII.           Person (s) who compiled the inventory entry
Full name   Ms. Aidai Asangulova
Forms of fixation of the element   Audio fixation

Photo fixation

Video fixation

Written texts

Place of storage of all inventory documents related to the element   Academy of Sciences;

Ministry of Culture;

“Kiyiz Duino” Public Foundation;

The additional information about the element is also available at the following museums:

“Kyrgyz National headwears” museum;

National Historical museum;

“Sulaiman-Too” museum;

Karakol local history museum;

Center for Nomadic Civilization named after Kurmanjan Datka;

Issyk-Kul State Historical and Cultural Reserve Museum in Cholpon-Ata;

Naryn Historical Museum of Ethnography named after K. Mambetalieva;

Individual bearers and practitioners: T. Vorotnikova, A. Kalkanova, A. Asangulova.

Date of completion   July 20, 2015